“Maar het is zo’n aardige man”

blogzzEen van de grootste misverstanden als het om seksueel geweld gaat, is misschien wel die waarbij men hardnekkig gelooft dat het onbekenden betreft (dit geldt zowel slachtoffers als daders, maar ik bedoel nu daders). ‘Het is de man die jou ’s avonds als je uit bent geweest van de fiets trekt, de man met de onverzorgde haren die regelmatig in het park bij de school wordt gesignaleerd’…

Meestal komt hier nog bij dat mensen denken dat het altijd iemand is aan wie je kunt zien dat hij niet spoort (en waar je je dus redelijkerwijs tegen zou kunnen beschermen als je verstandig bent. -Deze manier van denken is een groot probleem voor slachtoffers omdat het een valse verantwoordelijkheid op hun schouders laadt-)

Maar de cijfers liegen er niet om. De kans dat je door een onbekende wordt misbruikt is vele malen kleiner dan dat het iemand is uit jouw eigen kring.
En dan heb ik het ook niet over je zonderlinge contactgestoorde buurman, ik heb het over iemand die je aardig vindt, iemand die je vertrouwt, iemand met wie je een band hebt. Neem de tijd om hier bij stil te staan.
Het is iemand die je aardig vindt.
aardig.
Misschien is het zelfs wel iemand om wie je geeft, iemand waar je van houdt.
Het is iemand die toegang tot jou heeft en je al heeft ontwapend.
Macht

Seksueel geweld gaat niet (in de eerste plaats) om seks, dat is hooguit op een verknipte manier een bijkomend voordeel. Het gaat om controle, om dominantie, om macht. Het is eerst en vooral (en eigenlijk alleen maar) geweld. Er zit geen samen in dit plaatje. Geen toestemming. Geen gelijkwaardigheid. Geen keuzemogelijkheden voor het slachtoffer (ook niet als een dader je het gevoel geeft dat je wat te kiezen hebt. Dat is vals, deel van het spel. Je hebt niets te kiezen). Het wordt jou aangedaan.

Seksueel geweld is nooit de schuld van het slachtoffer. Dit is heel belangrijk.
Er is niets wat iemand kan doen om te verdienen dat een ander zijn lichamelijke integriteit schendt. Er is niets wat het verantwoordt dat iemand jou op deze manier geweld aandoet. Niet wat je draagt. Niet hoe je je gedraagt. Niet wie je bent. Niets.
Dit lijkt me een heel duidelijk gegeven en toch hoor ik keer op keer dat daar verwarring over is. Lees dit nog maar eens goed: Seksueel geweld is nooit de schuld van het slachtoffer. Seksueel geweld is de keuze, verantwoordelijkheid en schuld van de dader en van hem of haar alleen.

En nu we dan toch van misverstand naar misverstand hobbelen:

Is het wel seksueel geweld?

Net als dat mensen (onterecht) het beeld koesteren dat seksueel geweld vooral anderen overkomt die ergens ver weg door een onbekende enge man in een donker bos worden verkracht, hebben ze de illusie dat seksueel geweld altijd gepaard gaat met ernstig fysiek geweld of doodsbedreigingen. De dader in het door mij geschetste gefantaseerde plaatje heeft bijvoorbeeld een mes, die hij tegen de keel van het slachtoffer houdt, terwijl hij net zolang op haar in slaat tot hij zijn gang kan gaan.
Ik hoef vast niet te zeggen dat ook dit niet klopt.
Maar goed, omdat het belangrijk is: Dit klopt niet.

Seksueel geweld ís al geweld. Het is het schenden van iemands lichamelijke integriteit. Het is, bijvoorbeeld, het onvrijwillig binnendringen van een lichaam, het is het doof en blind zijn voor de behoeften en gevoelens van de ander. Dat is het geweld. En dat is heel heel erg.
(Natuurlijk zijn er daders die hun slachtoffers ook fysiek geweld aandoen, daders die met wapens zwaaien, maar ze zijn in de minderheid en daarom wil ik in deze post vooral stilstaan bij de anderen).

Ik lees wel eens dat mensen zich afvragen of iets wel echt seksueel geweld is als er niet expliciet gedreigd is met dingen, als er niet geslagen is, of gevochten.
Ja mensen, speciaal voor jullie nog eens: Seks met iemand hebben tegen zijn/haar wens of toestemming is seksueel geweld.

Waarom zou je iemand slaan en daarmee extra bewijzen creëren tegen jezelf (letsel), als je iemand ook op een andere manier klem kunt zetten?
Waarom zou je niet proberen het slachtoffer te verwarren over wat er nu eigenlijk gebeurd is, als dat betekent dat je er mee weg kunt komen en dat je het een volgende keer weer zou kunnen doen?

Net zoals jij graag goed wilt zijn in je favoriete hobby, je lievelingsvak op school of op sociaal gebied, wil een dader ook graag goed zijn in zijn hobby… Hij wil er mee door kunnen gaan. Niemand wil problemen, niemand wil de dingen verliezen die wat voor hem betekenen. Een dader ook niet. Het geweld. De controle. De dominantie. Het ermee wegkomen. Zijn vrijheid. Die dingen betekenen wat voor zo iemand. Hij zal zijn uiterste best doen om succesvol te zijn.

De beste aanval is de verrassingsaanval

Stel, je bent alleen thuis met je dochtertje van 4 die boven ligt te slapen, in je vrijstaande huis. Je zit in je woonkamer. Het is avond, het is donker en het is laat. Je wilt zo naar bed gaan en verwacht geen bezoek. Dan gaat de bel. Je hebt geen spionnetje of ketting op de deur, maar je kijkt boven uit het raam en ziet dat het een man is in donkere kleding. Hij heeft iets in zijn hand, maar je kunt niet precies zien wat het is.
Doe je de deur open?
Als je verstandig bent is je antwoord nu nee.

Maar wat nu als je in datzelfde huis bent, met je slapende dochter en die man is al in huis? Wat nu als het de charmante vriend is die je al twee jaar kent, omdat hij toentertijd een relatie met je beste vriendin had en jullie zo goed klikten dat je nadat het tussen hen uitging met hem om bent blijven gaan. Een man met wie je vreselijk kunt lachen. Met wie je al twee wijntjes gedronken hebt, kletsend over van alles en nog wat.
Iemand die weet dat je alleen in huis bent met je dochter, dat je buren niet op gehoorafstand wonen, die je telefoon aan de oplader heeft zien liggen in een hoekje van de kamer toen hij binnenkwam en die je goed genoeg kent om te weten dat je niet zo goed tegen wijn kunt.

Wat nu als hij je opeens begint te zoenen? Niet stopt als je hem eerst nog lachend afweert? Als zijn handen onder je kleren verdwijnen? Hij je tegenhoudt als je op wilt staan van de bank? Je niet durft te schreeuwen omdat je kindje boven is?

Ik ga niet schrijven hoe dit verder gaat. Het is maar een voorbeeld, geen uitzonderlijke.
Deze dingen gebeuren.

Waar het om gaat is dat die ‘vriend’ al lang wist wat hij ging doen. Hij ging naar je toe met het idee dat het vanavond wel eens zou kunnen lukken. Hij ging überhaupt met je om, omdat je, zoals hij je wel eens verteld heeft ‘schattig kwetsbaar’ bent (waar jij toen om moest blozen). Hij schonk je dat tweede glas wijn in, omdat hij al wist dat je het zou nemen nu je toch gewoon thuis was en als vrienden onder elkaar.
Hij plande zijn acties, want als je dingen goed plant is de kans op succes groter.
Maar jij? Voor jou was dit een verrassing. Een donderslag bij heldere hemel. Jij worstelt nog met je verwarring en het verraad als hij je al heeft ontkleed.
Hij hoeft je niet te slaan. Je bent verbijsterd. En nu hij niet blijkt te zijn wie je dacht dat hij is, wie zegt dan dat je dochtertje niet in gevaar is? Je realiseert je dat er niemand is die je kan helpen. Je telefoon ligt buiten bereik. Hij stopt niet als je nee zegt. Je geeft het op besluit mee te werken, zodat dit zo snel mogelijk voorbij is en jullie veilig zijn. Maar het duurt nog lang voor je je weer veilig zult voelen.

Nu heb ik toch verteld hoe zulk soort dingen af kunnen lopen, maar nogmaals het gaat niet om de details. Waar het om gaat is dat hij dicht bij jou was. Dichtbij genoeg om je zoiets aan te kunnen doen. Dichtbij genoeg om geen extra geweld nodig te hebben.

Het nut van nabijheid

Om iemand geweld aan te kunnen doen heeft een dader in de eerste plaats toegang nodig tot een slachtoffer (een dader moet dichtbij genoeg zijn om zijn slachtoffer geweld aan te kunnen doen). Vervolgens heeft hij (overal waar in dit blog hij staat kan ook zij staan) een plaats nodig waar het misdrijf plaatsvindt, dit is bij voorkeur een plaats waar het slachtoffer is afgezonderd van anderen en van hulpbronnen (ook hierbij is nabijheid nuttig, want een slachtoffer laat zich makkelijker afzonderen door iemand die hij of zij vertrouwt/niet gevaarlijk acht). Idealiter laat een dader zo min mogelijk bewijzen achter van zijn misdrijf. Dit betekent ook het actief stappen ondernemen om een slachtoffer, het gerecht eventueel (en de samenleving desnoods) te weerhouden het geheel als een misdrijf te zien. Dit is geen stappenplan voor daders dus ik ga niet precies uitleggen hoe dit allemaal werkt.
Ik wil alleen nog eens aanhalen dat nabijheid ook bij deze laatste stap een rol speelt.

Het bovenstaande klinkt misschien wat abstract en ingewikkeld, maar het belangrijkste uitgangspunt is dat het het makkelijkste is om iemand te krijgen waar je hem wilt hebben (in letterlijke en figuurlijke zin) door iemand ertoe aan te zetten zelf te bewegen naar waar waar je hem wilt hebben. Dit krijg je bijvoorbeeld voor elkaar als iemand overrompeld is, maar makkelijker nog, wanneer iemand je aardig vindt.
Charmante mensen zijn gevaarlijk

Dat iemand aardig overkomt, betekent niet dat iemand ook (goed)aardig is. Sterker nog. Mensen halen charmant en (goed)aardig(heid) vaak door elkaar.
Het belangrijkste verschil is dat wanneer iemand (goed)aardig is, hij dat gewoon is, ongeacht de mensen om hem heen. (goed)Aardigheid is een constante. Dat is iemand als het ware ook in het donker.
Charme daarentegen is een werkwoord. Charme is Frans voor betoveren en dat is eigenlijk precies wat het betekent. Het is een gericht instrument. Iemand die charmant is, doet dat actief en omdat hij iets van je wil. Dat kan iets heel onschuldigs zijn, zoals jouw aandacht of iets kwalijkers zoals een gebrek aan oplettendheid van jouw kant of iets sinisters wanneer hij er op uit is om jou van je vrienden te isoleren. Overigens ook in het eerste geval moet je je afvragen waarom iemand denkt dat gewoon aardig zijn niet voldoende is om je aandacht te trekken en hoe echt hetgeen is wat hij je hier laat zien.

Als iemand alleen aardig doet tegen jou, zelfs al is dat werkelijk ontzettend aardig, maar bijvoorbeeld wel de serveerster respectloos behandelt in het restaurant waar jullie samen eten of steeds koppig naar de borsten van de caissière in de supermarkt staart tijdens de dagelijkse boodschappen of zijn moeder regelmatig afsnauwt, is dat een belangrijk signaal. Vraag jezelf af of dit figuur wel werkelijk aardig is. Nee, beter nog, maak je uit de voeten. De wereld haten op die ene hele speciale persoon na (die jij toevallig bent) klinkt te mooi om waar te zijn en is dat dus ook. Dit is een groot alarmsignaal.

Een nog belangrijker signaal, maar dat is al in een meer vergevorderd stadium, is als iemand ook tegen jou inconsequent is in zijn gedrag. Het ene moment is iemand heel charmant, voorkomend en geeft jou een speciaal gevoel of speciale aandacht, het volgende moment is hij onverschillig of zelfs kortaf, boos. Dergelijk gedrag is dan geen gevolg van acties van jou, maar lijkt uit het niets te komen.
Groot alarmsignaal, wegwezen.
Erger kan trouwens ook nog, dergelijk gedrag van hem komt niet door iets van jou, maar hij zegt van wel.
Weg, weg, weg!

Vraag je af wat er achter zijn gedrag zit

Mensen hebben een soort van natuurlijke weerstand om te twijfelen aan iemands motieven als die persoon aardig tegen ons doet. We zijn sociaal ingesteld. Als iemand van plan is om dichtbij jou te komen om je wat aan te doen, zal hij die sociale voorprogrammering ook tegen jou gebruiken. Wees jezelf daar van bewust. Je doet niemand tekort door je af te vragen wat iemands motieven zijn. Overigens zal iemand die om je geeft, iemand die jou als persoon serieus neemt, er alles aan gelegen zijn dat het goed met je gaat. Hij zal je oplettendheid alleen maar toejuichen. Wees dus kritisch. Vraag je dingen af. Kijk naar gedrag en kijk vooral naar hoe consequent dat is. Zoek patronen, kijk naar de context. Trek conclusies.

Charme afgewisseld met onverschilligheid of boosheid (direct tegen jou of tegen anderen), gecombineerd met graag alleen met je willen zijn, helemaal als dat betekent dat je op dat moment weg moet van een plaats waar je samen met anderen (of je die nu kent of niet) bent, is foute boel. Wees voorzichtig.

Voorbeelden van charme

Iemand lacht veel en vaak.
Dit kan natuurlijk ook een aantrekkelijke eigenschap zijn, maar context is hier belangrijk. Lacht iemand vooral veel en vaak naar jou? Lacht iemand ook als de omstandigheden er niet naar zijn? Lachen wordt gebruikt om dingen te maskeren. Dat kunnen andere emoties zijn (die op dat moment niet getoond of gevoeld mogen worden), maar ook andere dingen.

Iemand vertelt teveel details.
Dit is een belangrijke. Iemand die de waarheid vertelt zal niet de behoefte voelen om alles nader toe te lichten. Iets is feitelijk zo, daarna gaat een gesprek verder.
Iemand die veel details vertelt, doet dat om open over te komen, een gevoel van vertrouwelijkheid te creëren. Daarnaast is het een manier om jou te verstrikken in en binden aan een interactie of om jou te laten vergeten dat je voorzichtig wilde zijn.
Teveel details ontwapenen jou. Terwijl jij je best doet om te luisteren, heeft iemand jou al met zijn arm om je schouder weggeleid bij je vrienden.

En wat denk je van deze situatie:

De vrouw uit het bovenstaande voorbeeld, die in het vrijstaande huis, dacht dat ze gezellig zat te praten met haar honderduit kletsende en grappige vriend. Tijdens het gesprek had hij al een paar keer zijn hand langs haar bovenbeen gestreken. Hij leek zich daar niet van bewust, want hij bleef geanimeerd vertellen. Hoewel de vrouw zich er in eerste instantie ongemakkelijk bij voelde, wuifde ze dat meteen weer weg, omdat hij er zelf niets van leek te merken en het onbeleefd was om niet te luisteren. Haar alarmbellen gingen verloren in de ruis die hij bewust creëerde.

Iemand drukt je in een bepaalde rol
Dit gebeurt eigenlijk op twee manieren: Iemand drukt je in een, voor jou onbedreigende, rol en plaatst zichzelf daar ook in alsof jullie als het ware in hetzelfde team zitten. “Wij schrijvers…” (een man tegen het meisje waar hij al een aantal keer een praatje mee heeft gemaakt in de plaatselijke bibliotheek waar ze iedere woensdag met haar vriendin naartoe gaat die er huiswerk maakt terwijl zij er gedichten schrijft). Het is altijd een rol of een overeenkomst of een team wat je op een bepaalde manier van anderen afzondert, maar aan hem bindt. Dit kan heel onschuldig zijn, want mensen vestigen sowieso graag de aandacht op hun overeenkomsten, maar het is iets om in combinatie met andere signalen wel alert op te zijn.
De tweede manier is die waar een (toekomstig) dader zijn (toekomstig) slachtoffer in een bepaalde rol drukt waarmee ze niet blij is of die ze niet kloppend vindt. Het gaat altijd om een kleine belediging en iets wat makkelijk, maar vooral verleidelijk is om te weerleggen.
“Jij ziet er helemaal niet uit als zo’n bolleboos” (man tegen vrouw die studeert in de trein). Als ze hem nu gaat bewijzen dat ze wel intelligent is, laat ze zien dat het belangrijk voor haar is wat anderen, m.n. hij op dat moment (ondanks dat hij haar helemaal niet kent), van haar denken. Ze laat zien dat ze te manipuleren is.

Iemand maakt je afhankelijk van hem
Dit kan op meerdere manieren. Iemand helpt je met iets (en verwacht later iets terug), iemand heeft de hele avond je drankjes betaald (en verwacht daar aan het einde van de avond een tegenprestatie voor) Iemand biedt aan je met zijn auto naar huis te brengen, zodat je niet in de regen hoeft te fietsen (en wil eenmaal thuis mee naar binnen). Iemand geeft je drank of drugs, zomaar, maar verwacht dan wel een ‘beetje gezelligheid’. Of iemand geeft je drank of drugs zodat hij er getuige van is dat jij iets doet wat niet ok of geaccepteerd is (bv door je ouders of door vrienden of de wet) en hij die kennis later tegen je kan gebruiken.
De overeenkomst tussen al deze dingen is dat iemand eerst iets voor je doet, ogenschijnlijk zonder een tegenprestatie te verwachten, maar die dan later toch komt opeisen. Later kan een paar uur later zijn, maar ook een paar jaar. En jij zult sneller geneigd zijn hem zijn zin te geven, want tja, ‘natuurlijk heeft hij ook al die dingen voor mij gedaan.’. Waak hiervoor. Maak jezelf niet te afhankelijk van anderen. Er is niets mis met je eigen vervoer. Met het betalen van je eigen drankjes en zaken. Het niet (teveel) gebruiken van geestverruimende middelen. Met het weigeren van hulp als je dingen prima zelf kunt of als je er geen goed gevoel bij hebt.

En als je eenmaal in deze situatie zit, als je in de schuld staat, denk dan hier aan: Er is niets wat iemand voor jou gedaan kan hebben, want hem het recht geeft op jou, je lijf en je integriteit. Stem niet in. En wees een volgende keer voorzichtiger.

Er is trouwens nog een soort van tussenstap. Iemand doet van alles voor je, wil daar niets voor terug… Lijkt het. Want hij stelt veel vragen aan jou. Bijvoorbeeld of je ergens vaker komt. Of of je ouders wel vaker tot zo laat aan het werk zijn. Waarom je een beetje trekt met je linkerbeen. Onderschat dit niet. Je bent misschien geneigd om uit beleefdheid deze vragen te beantwoorden of je ziet er geen kwaad in, maar het is goed mogelijk dat je iemand nuttige informatie geeft om jou later te isoleren of overmeesteren.
Iemand vindt jou heel speciaal
Wees voorzichtig met mensen die jou speciaal vinden, vooral als je ze nog niet zo lang kent. Het kan dat iemand die jou oprecht leuk vindt jou de meest speciale persoon ter wereld vindt, maar dat betekent niet dat hij je vriendinnen maar moet negeren, ze moet bekritiseren. Iemand die jou speciaal vindt en de rest van de wereld gewoon normaal en respectvol behandeld, lijkt me als er geen andere signalen zijn, vooral schattig. Het andere is een manier om jou te manipuleren en een isolatietechniek.
Iemand die jou speciaal vindt, vindt je speciaal om jou, wat jij bent en wat je doet, hoe je eruit ziet, hoe je lacht etc…. Iemand die wil dat je je speciaal voelt, die jou steeds weer vertelt hoe speciaal jij bent in vergelijking met anderen, wil iets van je. Pas op.
Iemand vindt je zo speciaal dat jullie je beter af kunnen zonderen
Het ligt aan de omstandigheden, aan de situatie. Het ligt aan de context. Maar over het algemeen geldt dat als iemand vooral graag alleen met jou alleen wil zijn en je actief probeert los te weken van anderen, dat iemand is om niet zomaar meteen zijn zin te geven.
Er zijn meer voorbeelden te noemen, maar zoals ik al zei wil ik geen stappenplan schrijven. De bovenstaande dingen zijn veelvoorkomend. Het zijn dingen om op te letten als je uitgaat, als je nieuwe mensen leert kennen, maar ook een lat om die ene vriend langs te leggen die een beetje te mooi is om waar te zijn of die je als je eerlijk bent soms best een ongemakkelijk gevoel geeft.

Luister naar jezelf. Wuif de werkelijkheid niet weg. Luister naar je alarmsysteem. En als dat zich stilhoudt, hou je verstand er bij. Verwar charme niet met goedheid. Het is altijd oké om kritisch te zijn. Het gaat om jouw veiligheid en jouw vrijheid. Jouw integriteit en je gevoel van eigenwaarde. Dat is nogal een inzet!

Laat je niet zomaar betoveren.

 


Denk je na het lezen dat je het slachtoffer bent geweest van seksueel geweld?
Bel dan naar het Centrum Seksueel Geweld op 0800 0188 voor hulp (ook medisch) en advies.



Meer over je alarmsysteem in het ‘drieluik over angst’:
1) https://samenhelen.wordpress.com/2015/12/29/is-je-alarmsysteem-wel-goed-afgesteld/
2) https://samenhelen.wordpress.com/2015/12/30/is-je-alarmsysteem-wel-goed-afgesteld-ii/
3) https://samenhelen.wordpress.com/2015/12/31/is-je-alarmsysteem-wel-goed-afgesteld-iii/

Mijlpalen en ander sentiment

Dag trouwe lezers!

SamenHelen bestaat inmiddels een half jaar, hoera!

Toen ik in Augustus met deze blog begon had ik niet verwacht dat het deze vormen zou aannemen. Aanvankelijk zou dit een kortdurend en persoonlijk project zijn.
Inmiddels kom ik regelmatig mensen tegen die wel mijn weblog of de ‘Maar wat nou als ik te beschadigd ben?’-post kennen, maar mij niet. Dat leidt soms tot interessante situaties waarin ik mensen dingen hoor beweren, waarvan ik weet dat ze niet kloppen of tot totale verbazing wanneer mensen zich realiseren dat dit toch echt mijn blog is.

Onder de grappigste dingen die ik dit half jaar heb gehoord, zijn deze:
‘Ja maar, je ziet er helemaal niet uit als een schrijver!’ (Hoe zien wíj er dan uit?)
‘De schrijver achter SamenHelen is zelf geen slachtoffer, want het is te positief allemaal’
(Tja, wat moet ik hier over zeggen?  Ik ben helaas echt een slachtoffer. Ik werk inmiddels ook met slachtoffers, maar dat is maar een deel van mijn identiteit, van mijn verhaal. Ik ben veel méér.  Iedereen is meer dan zijn trauma.  Precies daar gaat deze blog over. Ik geloof in een heleboel dingen, wat jullie als lezers ongetwijfeld zullen weten, maar niet in te positief. Dat bestaat niet).

Dus, nu dat opgehelderd is, nog de volgende dingen:

Allereerst bedankjes:
Bedankt iedereen die me leest en herleest. Bedankt al mijn 540 volgers. Bedankt voor het delen van wat ik schrijf, voor het reageren.  Bedankt slachtoffers voor jullie kwetsbaarheid en openheid, professionals voor jullie opbouwend commentaar en het meedenken.  Bedankt vrienden en mensen uit mijn directe omgeving voor het lezen,  steunen en aanmoedigen. Fijn dat het er mag zijn allemaal en ook dat jullie al het andere blijven zien.

Verder veel credits voor een aantal mensen van wie ik veel heb mogen leren. Zij weten wel wie ik bedoel.

Dan nu het oog op de toekomst!
Er staan wat leuke dingen gepland hoor:

Allereerst wordt SH ook een .nl domein. Met zo’n 14.000 hits, lijkt me dat een goed idee: Nog vindbaarder en eenvoudiger te onthouden.

Verder heb ik een aantal experts gevraagd om een gastblog te schrijven en hun licht op trauma in het algemeen en seksueel geweld in het bijzonder, te laten schijnen. Wie dat zijn blijft nog even een verrassing,  maar ik heb al een draft gelezen voor een van de gastblogs en het belooft heel interessant te worden! Hou de pagina goed in de gaten voor meer updates en info.

Tot slot, SH heeft inmiddels ook alweer geruime tijd een Twitter account. Als je wilt ben je daar altijd welkom om mee te praten over de dingen waar ik over blog.

En echt het aller aller allerlaatste: Dit is geen hulppagina. De dingen die ik hier schrijf zijn ontstaan vanuit eigen ervaringen als slachtoffer,  met slachtoffers en ook met het fundament van zowel eigen therapie-ervaringen als mijn studie psychologie. Dit is nooit in ook maar enige vorm vervanging van wat een professionele hulpverlener voor jou kan betekenen.
Voor hulp en verwijzing kun je bv terecht bij je huisarts, de centra voor seksueel geweld en bij de Nederlandse vereniging voor EMDR (een voorkeursbehandeling voor psychotrauma) of je kunt bellen naar de landelijke hulplijn seksueel geweld (0800-0188).

Op naar net zo’n mooi half jaar!

Gedachten over veiligheid

veiligheid

Volgens mij weten we allemaal heel goed wat onveiligheid is. We zijn misschien niet altijd even goed in staat om een adequate inschatting van onze veiligheid te maken  op het moment dat deze in het gedrang is, maar we weten op het moment dat we niet in gevaar zijn heel goed wanneer iets onveilig is (geweest).

Moeilijker is het vaak om in te schatten wanneer iets veilig is of zelfs wat veiligheid eigenlijk betekent. Jammer is dat!
Want, hoewel ons systeem nog gelooft dat het er om gaat om je tegen onveiligheid te wapenen (omdat dat is wat we geleerd hebben te verwachten) gaat het er in een gezonde situatie juist om hoe je je met veiligheid kunt omringen.
En hoewel het als kind niet mogelijk was, omdat je klein was en daardoor afhankelijk en machteloos, mag (moet!) je als volwassene kiezen voor veiligheid.

Voor veiligheid kiezen is echter iets anders dan dingen vermijden die je een angstig gevoel geven.

Wanneer je dat doet, verklein je je levensgeluk (je beperkt jezelf dan teveel op het gebied van beweegruimte en in relaties met anderen). En levensgeluk is ook iets waar je, hoewel het vroeger anders was, nu voor mag en kunt kiezen.

Het gaat dus om het vinden van de juiste balans.

En dat is moeilijk, dat begrijp ik.
Maar dat het moeilijk is, betekent niet dat het onmogelijk is.

Het eerste wat je moet weten, is wat veiligheid is:
Wat betekent het als je veilig bent?

Het betekent niet dat je een leven kunt leiden dat vrij is van pijn en verdriet. Ik schreef het al eerder: Pijn en verdriet horen onlosmakelijk bij het leven. Bovendien kan vreugde niet bestaan zonder verdriet. Dus wat is veiligheid dan wel?

Een mooie definitie vind ik deze: “Veiligheid is de behoefte om je redelijkerwijs onkwetsbaar te voelen voor narigheid veroorzaakt door jezelf en anderen. Daarnaast is het de behoefte dat je naasten redelijkerwijs onkwetsbaar zijn voor narigheid veroorzaakt door hunzelf of anderen”
‘Redelijkerwijs’ betekent in dit geval dus niet onkwetsbaar voor álle narigheid, maar alleen voor die narigheid die buitenproportioneel is.

Veiligheid is dus concreet dat je redelijkerwijs in staat bent om jezelf er tegen te beschermen dat anderen je moedwillig pijn doen, je misbruiken of dat je traumatische dingen meemaakt. Terwijl je jezelf beschermt, lukt het je om bij jezelf en in het hier en nu te blijven en ben je steeds in staat om gezonde beslissingen te nemen.

Net zoals het vermijden van alles wat je bang maakt of weerstand bij je oproept, niet echt betekent dat je je veiligheid verbetert, is dissociëren wanneer je het gevoel hebt dat je in gevaar bent ook geen goede oplossing.

Dissociatie was vroeger een laatste redmiddel omdat je niet in staat was om op een andere manier voor je veiligheid te zorgen. Het is belangrijk ervoor te waken dat het in het nu geen standaard reactie op onveiligheid wordt, omdat je nu wel meer mogelijkheden hebt. Deze mogelijkheden zijn bovendien beter, omdat ze vaak concreet betekenen dat je in staat bent om een eind te maken aan datgene wat onveilig is.

Daag je systeem uit. Je hoeft het (nog) niet te voelen. Het gevoel is een langzame leerling; Ik schreef hier al eerder over. Probeer in ieder geval om het verstandelijk te begrijpen: Met logica valt te redeneren. De rest komt vanzelf. Oefen gezonde opvattingen over veiligheid en oefen de gedachte dat je het recht hebt om jezelf te beschermen: Ieder mens heeft het recht op veiligheid. Jij ook. Jij vooral.

“Ik heb het recht om veilig te zijn”

“Ik heb het recht om mezelf te beschermen”

Ja echt.

Er zijn verschillende soorten veiligheid en het is belangrijk om je daar bewust van te zijn, zodat je goed in staat bent om jezelf te beschermen.

Allereerst is er fysieke veiligheid. Dit betekent dat je lichaam niet in gevaar is.
Fysieke veiligheid bewaken houdt in dat je in staat bent om een gevaarlijke situatie te herkennen, je mogelijke opties te overzien, naar die mogelijkheden te handelen en jezelf uit de situatie te halen als je de situatie zelf niet veilig kunt maken.

Er is ook mentale veiligheid: In staat kunnen zijn om opvattingen, denkpatronen en een bewustzijn te kiezen dat je helpt te komen waar je wilt of moet komen.

Tot slot is er emotionele veiligheid: Dit houdt in dat je in staat bent te herkennen wat je voelt in situaties en ook wat je intuïtie je vertelt en dat je vervolgens kunt handelen naar je gevoel en intuïtie, in het bijzonder als ze je waarschuwen voor gevaar.
Hiervoor is het natuurlijk belangrijk dat je oefent met je gevoelens leren voelen en ook verdragen (ook dit is iets dat ik al eerder noemde). Wanneer je beseft dat je gevoelens van onveiligheid kunt verdragen en hoewel het onprettig is, nog wel in staat bent om er op een gezonde manier naar te handelen, bewaak je je emotionele veiligheid.

Vragen die je jezelf kunt stellen als je aan de slag wilt met veiligheid zijn bijvoorbeeld:

-Hoe veilig is mijn omgeving? Is mijn huis veilig?
-Wat maakt dat ik me fysiek veilig voel als ik alleen ben? Of met anderen? Of in verscheidene situaties?
-Zijn de mensen met wie ik omga en in aanraking kom veilig? Als ze dat zijn, wat maakt een situatie en deze mensen dan veilig? Als ze dat niet zijn, wat maakt ze onveilig?
-Als ik thuis niet veilig ben, wat kan ik daar dan aan doen?
-Als ik niet veilig ben met degenen die het dichtst bij me staan, wat heb ik dan nodig om veiliger te zijn?
-Hoe kan ik (en hoe probeer ik) mezelf (te) beschermen?
-Hoe succesvol ben ik in mijn pogingen mezelf te beschermen?
-Wanneer ben ik het veiligst?
-Wanneer voel ik mij het veiligst?
-Hoe kan ik mezelf beschermen als ik met mensen ben die ik niet ken?
-Wat vertellen mijn antwoorden me over mijn gevoel van veiligheid?

Besef dat het soms onmogelijk is om je veiligheid te doen toenemen, tenzij je van locatie verandert (en wees ook bereid dit te doen). Dit kan concreet in een situatie zijn die je op dat moment overkomt: Als een dronken persoon je op straat belaagt, ga je niet eerst in discussie over ethiek, je kunt maar beter zo snel mogelijk weg gaan, want er valt niet te redeneren met dronken personen.
Groter gesproken, kan van locatie veranderen ook betekenen dat je moet verhuizen uit een onveilige buurt of een relatie moet verbreken waarin sprake is van enige vorm van geweld.

Naast de vormen van veiligheid die ik hierboven beschreef, bestaat er ook nog zoiets als veiligheid in jezelf. Dit heeft veel te maken met emotionele veiligheid. Veiligheid in jezelf kun je bewerkstelligen door ongezonde en negatieve gedachten te leren herkennen, je bewust te zijn van het verschil tussen gevoelens & gedachten en de werkelijkheid en door je emoties te leren herkennen en verdragen.
Daarnaast kan je concrete dingen doen, zoals ergens een plek creëren waar je je veilig voelt, vermijden om dingen te kijken/doen/luisteren die je triggeren, zonder dat ze redelijkerwijs nodig zijn om bij te dragen aan je levensgeluk (denk bv aan het kijken van een gewelddadige film. Dit is onnodig, je kunt in dezelfde plaats een komedie kijken). Verder kan je gewoontes proberen in te passen die je een positief gevoel geven over jezelf. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van affirmaties of een dagboek van positieve dingen. Ook ontspanningstechnieken dragen bij aan een gevoel van veiligheid in jezelf. Ik zal later verder ingaan op vormen van ontspanning, omdat ik weet dat voor slachtoffers van geweld, ontspanningsoefeningen vaak beladen zijn.

Voor nu wil ik graag eindigen met een lijst van signalen die aangeven dat je veiligheid in jezelf in het gedrang is en dat je moet starten met crisismanagement of zelfzorg of afleidende vaardigheden (hoe je het ook wilt noemen) en een lijst met voorbeelden van dingen die je kan doen om je gevoel van veiligheid te doen toenemen.

Signalen van een gebrek aan veiligheid in jezelf
*Als je voelt dat je niet meer aanwezig bent in je lichaam of je minder bewust bent van je omgeving of als je merkt dat je tijd verliest (symptomen van dissociatie)
*Als je flashbacks begint te krijgen, of ze intenser worden
*Als je het gevoel krijgt dat je wordt overweldigd door je gevoelens (flooding)
*Als je boosheid voelt, woede, irritatie, depressie, angst, spanning, verdriet of andere gevoelens die ofwel niet onder controle zijn ofwel niet duidelijk te herleiden naar een oorzaak
*Als je jezelf begint of wilt pijn doen
*Als je kiest voor verslavingsgedrag of dwangmatig gedrag, bijvoorbeeld op het gebied van alcohol, drugs, sex, eten of werk
*Als je je gevoel opeens totaal niet meer voelt en er alleen nog leegte is
*Als je jezelf begint te isoleren en anderen begint te vermijden
*Als je dramatische veranderingen kiest in een normaal levenspatroon

Dingen die je kunt doen die je gevoel van veiligheid doen toenemen:

Fysieke Zelfzorg
Regelmatig eten, bewegen, slapen, jezelf in een (strakke) deken hullen, in je favoriete stoel zitten, naar de dokter gaan wanneer dat nodig is, een massage nemen, sporten, uitrusten, een warm bad of douche nemen, het huishouden of de tuin doen, op een kussen slaan, een telefoonboek verscheuren en vakantie nemen…

Mentale zelfzorg
Mediteren, in je dagboek schrijven, luisteren naar geruststellende opnames, dagelijks actief je stress proberen te verminderen (i.p.v. wanneer het al teveel is), hulp vragen wanneer dat nodig is, je verbinden aan iets wat je fijn vindt om te doen, iets lezen waar je blij van wordt, nee zeggen omdat het kan, jezelf leren verdedigen…

Zelfzorg op je werk:
Regelmatig pauzeren, op tijd beginnen aan een opdracht, grenzen en doelen stellen, werken aan je relaties met collega’s en je meerdere(n), iets zoeken wat belonend voor je is (of voor je gevoel van competentie), de balans zoeken met andere aspecten van je leven…

Zelfzorg algemeen
Maak een lijst van aangename activiteiten
Maak een netwerk lijst met mensen die je kan sms’en, appen, bellen, mailen, ontmoeten of raadplegen
Maak een lijst met dingen die je een goed gevoel geven over jezelf.

Tot slot nog iets om over na te denken; Mijn therapeute zei me dat ik steeds weer opnieuw mag kiezen voor veiligheid. En zo is het!
Dingen die niet bekend zijn, lukken niet meteen, maar dat betekent niet dat ze nooit lukken en ook niet dat als het eenmaal lukt, dat betekent dat het altijd lukt. Geef dan niet op. Het is wat het is.

Iedere dag is een nieuwe kans om te proberen!

Gezonde grenzen

Ik was met een vriendin aan het praten over begrenzen. Gezonde grenzen stellen is altijd lastig. De meeste mensen worstelen weleens met het vinden van een goed evenwicht tussen de behoeften van de ander en die van henzelf. Het zit namelijk in mensen om aardig gevonden te willen worden.  Gelukkig kunnen ze hiermee oefenen in veilige contacten, zonder dat daar meteen een extreme consequentie tegenover staat. Fouten maken is overkomelijk; het hoort erbij.

Voor slachtoffers van geweld is het stellen van gezonde grenzen vaak erg moeilijk. Ze kregen in het verleden allerlei schadelijke boodschappen:
‘Wat jij wilt, is niet belangrijk’
‘Als je nee zegt, wordt het pas echt erg’
‘Als jij leert te herkennen wat ik wil en daar naar gaat handelen, zorg ik voor een strohalm veiligheid binnen al deze onveiligheid’
Vaak ook werden boodschappen als deze bekrachtigd met nog meer geweld en nog meer onveiligheid. Het slachtoffer was werkelijk zo machteloos als het zich voelde.

Maar dat was toen.

Het was erg, maar het is voorbij.

Hoewel je als slachtoffer de onveiligheid van toen in het nu nog lang met je meedraagt, ben je nu wel in staat om jezelf te beschermen. Je moet het alleen wel gaan doen.

Dus hoe doe je dat?

Het antwoord is: Gezonde grenzen.

Ik weet dat het heel lastig is, zelfs om überhaupt al grenzen bij jezelf te mogen voelen, maar het is niet onmogelijk. Wat je nodig hebt is tijd en veel zachtheid voor jezelf; Oordeelvrij zijn. Ik schreef hier al eerder over.

Verder moet je ‘gewoon’ beginnen met oefenen, want het is helemaal niet erg dat je het niet meteen ‘goed’ doet. Weet je nog dat ik hierboven schreef dat je in een veilige situatie fouten mag maken? Iedereen leert met vallen en opstaan, zo werkt het. Denk aan toen je leerde fietsen. Stapte je meteen op je fiets en reed je weg?

Juist ja.

Ik zal je hieronder een paar dingen vertellen over wat grenzen eigenlijk zijn en wat manieren zijn om te oefenen met het stellen van gezonde grenzen.

Kijkend naar grenzen:

Een grens is in de eerste plaats de manier waarop je jezelf laat weten waar jij ophoudt en de ander begint. Je bent zelf dus het uitgangspunt, altijd. Niet de ander. Het is goed om je dat te realiseren.
Een grens is als een container: Te open en alles valt er uit, te gesloten en niets komt erin. Als dit het geval is zal je problemen ervaren met het tot stand komen, onderhouden en beëindigen van relaties.

Er zijn twee soorten grenzen: Fysieke, deze houden de ruimte in die je tussen jezelf en anderen houdt, ook in intieme relaties.
Daarnaast heb je emotionele grenzen, deze hebben te maken met het bewaken en vervullen van je behoeften en je recht op en nood aan interne veiligheid. Deze grenzen zijn heel belangrijk, omdat ze, wanneer ze te overbeschermend zijn, voorkomen dat je anderen toe kunt laten (en zoals ik al eerder schreef, een mens heeft veilige anderen nodig om zich te kunnen ontwikkelen). Wanneer deze grenzen echter onvoldoende aanwezig zijn kunnen ze ervoor zorgen dat je jezelf niet kunt scheiden van mensen om je heen, waardoor je je persoonlijke identiteit niet kunt voelen en/of kwijtraakt.
Slachtoffers van geweld, met name seksueel geweld in de kinderjaren, zijn nog weleens geneigd om tussen deze beide uitersten heen en weer te jojo’en. Het ontbreekt ze vaak aan een veilige basis om naar terug te keren en ze laten zich motiveren door enerzijds hun angst om opnieuw gekwetst te worden en anderzijds hun behoefte om gered te worden. Een patroon als dit is pas te doorbreken als je stopt de ander als uitgangspunt voor jouw welzijn te nemen. Wat je hierbij kan helpen is om uit te zoeken wie jij bent en wat jij wilt. Dit kan je bijvoorbeeld doen door een lijst met ‘I am statements’  te maken:

Mijn spirituele I am statements:
1
2
3
Mijn fysieke I am statements
1
2
3
En op deze manier ook nog: ‘mijn emotionele…’ ‘mijn cognitieve…’ en ‘mijn andere I am statements’

Vraag iemand die dicht bij je staat om deze lijst ook over jou in te vullen en concludeer met het antwoord op deze vraag: “Wat heb ik geleerd over mezelf tijdens het schrijven van deze lijst?”

Voor wat betreft fysieke grenzen zou je jezelf deze vragen kunnen stellen:

-Hoe dichtbij is te dichtbij?
-Als iemand te dichtbij komt, hoe voel ik me dan?
-Wat doe ik als iemand mij benadert en ik wil dat niet? Ben ik dan in staat om assertief te zijn en mijn persoonlijke ruimte te bewaken?
-Wat is mijn definitie van ongewild fysiek contact?
-Hoe reageer ik als iemand een fysieke grens van mij schendt, bijvoorbeeld:
*Tegen je op botst
*Te dicht bij je staat
*Je op een non-seksuele manier aanraakt, terwijl je niet aangeraakt wilt worden
*Je op een seksuele manier aanraakt, terwijl je niet aangeraakt wilt worden
*Naar je staart
*Je slaat
*Te dicht bij je gezicht praat

Voor wat betreft emotionele grenzen, kan het je helpen om een ‘plakkaat met rechten’ te maken. Hier kan je dingen opschrijven als:

“Ik heb het recht om nee te zeggen”
“Ik heb het recht om anderen uit mijn persoonlijke ruimte te weren”
“Ik heb het recht om nee te zeggen, ook wanneer ik eerst ja heb gezegd”
“Ik heb het recht om te stoppen met een activiteit omdat die mij triggert”
“Ik heb het recht om mezelf te omringen met veilige anderen en maatregelen te nemen wanneer iemand mijn veiligheid ondermijnt”

Wat voor jou werkt.

Net als met de affirmaties gaat het er om dat je dit tegen jezelf zegt, zodat je het gaat internaliseren:
Begrijpen> voelen> handhaven. (waardoor je ervaringen opdoet die je bekrachtigen in je veiligheid, zodat je je steviger gaat voelen en je grenzen kunt uitbouwen)

Op het ‘nee-zeggen’ kom ik nog terug.
Er is voor het moment genoeg om mee te oefenen en doseren is ook heel belangrijk; Ook dat is begrenzen.

Voor nu wil ik besluiten met iets wat iemand tegen me zei; Iemand die mijn grenzen, zowel fysiek als emotioneel altijd gerespecteerd heeft en ze voor me probeerde te bewaken ook op momenten dat me dat zelf niet lukte:

“Pas als je ‘nee’ een ‘nee’ is, kan je ‘ja’ een echte ‘ja’ zijn”

Succes met oefenen!